Ο Σύλλογός μας σε ετήσια βάση, όλα αυτά τα τελευταία χρόνια, αναβιώνει και συμμετέχει σε μία σειρά από έθιμα τα οποία προέρχονται από τα βάθη της ιστορίας του τόπου μας.
- Τα Ρογκάτσια
Οι κάτοικοι του Ρουμλουκιού σε ετήσια βάση διοργάνωναν και διοργανώνουν το έθιμο αυτό με αφοσίωση, τιμώντας έτσι μια παράδοση πολλών χρόνων, η οποία στις μέρες μας τείνει να εκλείψει. Η ονομασία ρογκάτσια προήλθε από την λέξη «ρόγα» (rogo – ζητώ, απαιτώ), που ήταν οι ετήσιες αποδοχές των στρατιωτικών της Θεσσαλονίκης που προστάτευαν το Ρουμλούκι την εποχή του 900-1000μ.χ. οπού αντί για μισθό εισέπρατταν απευθείας από τους καλλιεργητές της περιοχής ποσότητες δημητριακών με την μορφή εράνου από ομάδα σπαθοφόρων ανδρών.
Ομάδες ανδρών τότε, αλλά ακόμη και σήμερα, περιέτρεχαν τα χωριά του κάμπου χορεύοντας και εισερχόμενοι σε κάθε αυλή, περικύκλωναν και εισέπρατταν τιμητικά μέρος των αποθηκευμένων καρπών συνοδεία μουσικής χορού και ολονύκτιου γλεντιού. Για πολλές μέρες περιπλανώμενοι από χωριό σε χωριό, συνοδεία ζουρνατζήδων, χορεύοντας ασταμάτητα, ήταν το κέντρο του ενδιαφέροντος και οι δημιουργοί μιας μεγάλης γιορτής για την περιοχή, οπού κάθε οικογένεια περίμενε για να συνεισφέρει με τον δικό της τρόπο τόσο στα αγαθά όσο και στην διασκέδαση. Οι κάτοικοι του Ρουμλουκιού καθόσον συνεχίζονταν το έθιμο ακόμη και επί Τουρκοκρατίας, χαίρονταν να συμμετέχουν, διότι έτσι προσέφεραν στον κοινό σκοπό, που τα τελευταία χρόνια μέσω της εκκλησίας, ο σκοπός αυτός μετεξελίχθηκε σε έργα κοινής ωφέλειας για το κάθε χωριό.
Είναι ένα έθιμο πολύ αγαπητό στο Ρουμλούκι μέχρι και σήμερα, που δίνει την ευκαιρία στους κατοίκους των χωριών αυτών να θαυμάσουν τη λεβεντιά των νέων παλικαριών και τις χορευτικές τους ικανότητες. Θεωρείται μάλιστα εξαιρετική τιμή να επιλεγεί ένας νέος για να συμμετέχει στην ομάδα του χωριού του.
- Οι Λαζαρίνες
Οι Λαζαρίνες ήταν μικρά κορίτσια της ηλικίας των τελευταίων τάξεων του Δημοτικού Σχολείου ή και μεγάλες γυναίκες, που το Σάββατο του Λαζάρου τραγουδούσαν και χόρευαν τα λαζαριάτικα τραγούδια, γυρνώντας από σπίτι σε σπίτι. Ήταν όμως και το έθιμο της ίδιας ημέρας, το έθιμο του Λαζάρου, που διατηρήθηκε ζωντανό μέχρι λίγο μετά από τα μέσα του περασμένου αιώνα, για το οποίο γίνονται σύγχρονες προσπάθειες αναβίωσης από το Σύλλογό μας τα τελευταία χρόνια.
Ήρθι ου Λάζαρους, ήρθαν τα Βάια, ήρθ΄ η Κυριακή που τρων τα ψάρια!
- Η Βαρβάρα
Η Αγία Βαρβάρα θεωρούνταν από τους κατοίκους της Θράκης προστάτιδα των παιδιών από τις κακές παιδικές ασθένειες και ιδιαίτερα της ευλογιάς, που προκαλούσε πολλούς θανάτους στον παιδικό πληθυσμό. Γι' αυτό καθιέρωσαν στη γιορτή της, για να την "γλυκάνουν" να μοιράζουν γλυκό, που το ονόμασαν "Βαρβάρα". Το έθιμο της Βαρβάρας όπως είναι γνωστό σε όλους μας ήταν πολύ διαδεδομένο στην περιοχή της Θράκης και στην Ανατολική Μακεδονία. Πρέπει να είναι συνδεδεμένο με την προβολή της θεραπευτικής ιδιότητας της Αγίας στην αρρώστια της ευλογιάς, αλλά και με την παραγωγή του σιταριού, τόσο απαραίτητου για την παρασκευή του πολύτιμου ψωμιού.
- Ο Κλήδωνας
Ο Κλήδονας είναι λαϊκό έθιμο που επιβιώνει από την αρχαιότητα και τελείται στις 24 Ιουνίου, σύμφωνα με το οποίο εμφανίζεται στις άγαμες κοπέλες η ταυτότητα του μελλοντικού τους συζύγου. Το έθιμο αυτό το συναντάμε σχεδόν σε όλες τις περιοχές της πατρίδας μας. Από όλο το χριστιανικό Αγιολόγιο επιλέχθηκε ο Άγιος Ιωάννης ο Πρόδρομος για να συνδεθεί το έθιμο: ο Ιωάννης ο Πρόδρομος ήταν ένας σημαντικός προφήτης που έλαβε το χάρισμα να δει τον Χριστό, του οποίου ήταν και συγγενικό πρόσωπο. Δυο με τρεις ημέρες πριν από το άνοιγμα του κλήδονα τα κορίτσια κάθε γειτονιάς ορίζουν το σπίτι στο οποίο θα ανοιχτεί. Στις 23 προετοιμάζεται ο κλήδονας στο προεπιλεγμένο σπίτι. Το απόγευμα της ημέρας ένα μικρό αγόρι ή κορίτσι του οποίου και οι δύο γονείς ζουν πηγαίνει σε μια πηγή ή ένα πηγάδι ή τρεις διαφορετικές βρύσες και παίρνει νερό με το δοχείο του κλήδονα. Το μεταφέρει στο σπίτι χωρίς
κατά τη διάρκεια της μεταφοράς του να μιλήσει, ακόμα και αν επιχειρηθεί του αποσπασθεί η παραμικρή κουβέντα με πειράγματα, προσβολές και ελευθεροστομίες. Γι αυτό το νερό ονομάζεται αμίλητο. Αν ο μεταφορέας τελικά μιλήσει τότε αυτό πρέπει να χυθεί και να μεταφερθεί άλλο αμίλητο. Όταν τελικά φτάσει στον προορισμό του χύνεται σε δοχείο με στενό λαιμό, τσουκάλι, για να μη βλέπει αυτός που βγάζει τα αντικείμενα όταν ανοιχτεί ο κλήδονας. Σε μερικά μέρη της Ελλάδας το δοχείο μεταφοράς του αμίλητου νερού πρέπει να είναι
αμεταχείριστο.
Την παραμονή του Αγιαννιού (24 Ιουνίου) τα αγόρια της γειτονιάς ανάβανε στα σταυροδρόμια φωτιές (τις μπουμπούνες) μόλις σουρούπωνε. Για προσανάμματα χρησιμοποιούσαν τα Μαγιάτικα στεφάνια που έφερναν οι κοπέλες. Πάνω από τις φωτιές πηδούσαμε όλοι, αγόρια και κορίτσια και παντρεμένες. Λέγανε πως αν πηδούσες τρείς φορές ήταν καλό για την υγεία
σου και επιπλέον θα έφευγαν οι ψύλλοι και οι κοριοί. Το αμίλητο νερό είναι το πρώτο μέρος του εθίμου. Το φέρνουν από το πηγάδι του χωριού τα κορίτσια μέσα σε μπακίρι. Την ώρα της μεταφοράς δεν μιλούν, παρ’ όλο που, παλικάρια παραφυλάγοντας στο δρόμο, προσπαθούν να κάμουν τα κορίτσια να μιλήσουν με πειράγματα, οπότε αν συμβεί τούτο, η μαντική του κλείδωνα ματαιώνεται ολότελα κατά το λαό. Την ώρα που η πομπή των κοριτσιών πηγαίνει στο πηγάδι να γεμίσει νερό τα μπακίρια, κι’ όταν επιστρέφει, τα κορίτσια λένε ανάλογα τραγούδια που τα τραγουδούν χορεύοντας γύρω στο πηγάδι. Στη συνέχεια όσοι πάρουν μέρους στον κλήδονα φέρνουν διάφορα μικροκοσμήματα ή αντικείμενα, δαχτυλίδια, δαχτυλήθρες, καρφίτσες, κουμπιά, ακόμα και φρούτα, όπως μήλα σημαδεμένα με κρυφά σημάδια, τα ονομαζόμενα και ριζικάρια ή σημάδια ή κληδονικά και ρίχνονται μέσα στο νερό, αφού αφιερωθούν νοερά σε κάποιο αγαπημένο πρόσωπο. Ακολουθεί το κλείδωμα και η ασφάλιση του δοχείου, ενώ μια γυναίκα , η ριζικάρισσα απαγγέλει: Κλειδώνουμε τον κλήδονα/ με τ΄ Αϊ-Γιαννιού τη χάρη/ κι όποια 'χει καλοριζικό/να δώσει να το πάρει. Στη συνέχεια ο κλήδονας σκεπάζεται με πανί ή με μαντίλι κόκκινου χρώματος και στεφανώνεται με φύλλα δάφνης, μυρτιάς, λυγαριάς, κομμένα από παρθένα κοπέλα της οποία και οι δυο γονείς ζουν. Μετά τη δύση του ηλίου οι κοπέλες βγάζουν το κλειδωμένο αγγείο, σκεπασμένο και στεφανωμένο στο ύπαιθρο για να αστρονομιστεί ή να αστριστεί. Επίσης τοποθετείται σε δώμα του σπιτιού ή κάτω από μια τριανταφυλλιά προκειμένου οι νύχτες να είναι μυρωδάτες. Τα άστρα, θεωρείται, πως θα επιδράσουν πάνω στο αγγείο και ο κλήδονας θα λάβει μαντική και τελεστική δύναμη. Πριν την ανατολή του ηλίου και για να μην καταστρέψει το ηλιακό φως το μαγικό πλέγμα που η προηγούμενη νύχτα έχει δημιουργήσει μεταφέρεται το αγγείο μέσα στο σπίτι σε μέρος ανήλιαγο μέχρι που θα ανοίξει ο κλήδονας. Όταν προσέλθουν στο σπίτι τα κορίτσια και τα
αγόρια που έχουν βάλει ριζικάρια αρχίζει η τελετή του ανοίγματος. Ο κλήδονας ανοίγει από αυτόν που το κλείδωσε. Η ριζικάρισσα δίνει το κόκκινο ύφασμα σε ένα μικρό παιδί που το βάζει στο κεφάλι ή στο λαιμό του και αφού βάλει το χέρι του μέσα στο αγγείο, αρχίζει να βγάζει ένα-ένα τα αντικείμενα σε τυχαία σειρά. Αλλού το άνοιγμα γίνεται από κόρη πρωτογονάτη, δηλαδή πρωτότοκη με τους δυο γονείς της εν ζωή. Τότε τραγουδιέται το Της πρώτης της καλότυχης/καλά θα πάνε ούλα/ γαμπρός πάει γυρεύοντας,/λεβέντης με σακούλα. Τα αντικείμενα καθώς βγαίνουν με τυχαία σειρά στο κάθε ένα απαγγέλλεται ένα αυτοσχέδιο δίστιχο-προφητεία για τον κάτοχο του σημαδιού. Τα δίστιχα δεν είναι μόνο ερωτικά ή προφητικά αλλά και με ελευθεροστομίες και σκωπτικά, σατιρικά. Μετά το πέρας της συγκέντρωσης ακολουθεί κέρασμα και χορός. Όταν οι κοπέλες επιστρέφουν στα σπίτια τους προσέχουν ποιο όνομα ή λέξη θα πρωτακούσουν στο δρόμο για να το συσχετίσουν με την ανοικτή τύχη τους εκείνη τη βραδιά. Το άλλο πρωί μετά την λειτουργία, η πομπή των κοριτσιών ξανασχηματίζεται και παραλαβαίνει τα’ αρχοντικό κορίτσι από το σπίτι όπου θα γίνει ο Κλήδονας. Η πομπική αυτή παρέλαση είναι ωραιότατη και συνοδεύεται με τραγούδια που τραγουδούν εναλλάξ τα ημιχόρια.
Τότε αρχίζει το βγάλσιμο των σημαδιών, ως εξής:
Οι γνωστές ποιητάρισσες που γνωρίζουν δίστιχα ή κάμνουν την ώρα εκείνη αυτοσχέδια, τραγουδούν ή απαγγέλλουν ένα τέτοιο δίστιχο.
"Αγάπησα νάχω ζωή μα γω ζωή δεν έχω, σαν κλίμα με κλαδεύουνε και κλαδεμό δεν έχω.
Μην άνοιξες το στόμα σου , το έκανες μπουνάρι να γαργαρίζει το νερό να πίνουν οι γαϊδάροι.
Εισ’ όμορφη και νόστιμη ωσάν το μαγειρειό μας κι έχεις αγγελική φωνή ωσάν το γάιδαρό μας.
Σαν μαθ΄ ο σκύλος γράμματα και η γάτα να διαβάζει, τότε και συ θα παντρευτείς να κάνει ο κόσμος χάζι”.
Την ώρα της απαγγελίας το πρωτοστέφανο παίρνει μέσ’ από το μπακίρι ένα σημάδι και το υψώνει. Όποια το αναγνωρίσει ως δικό της, με καρδιοχτύπι, απλώνει τα χέρια της φωνάζοντας: Δικό μου, δικό μου! Αν το δίστιχο είναι από τα ωραία και ικανοποιητικά ξεσηκώνεται αλλαλαγμός και δέχεται τα συγχαρητήρια όλων των κοριτσιών, που
επεδοκίμασαν το τυχερό της.
- Παραδοσιακά Κάλαντα
- Βρέξιμο του Γαμπρού
Τα Βρεξούδια και βρέξιμο των νιόπαντρων στο Σκόπελο των Σαράντα Εκκλησιών Ανατολικής Θράκης.
Από την εργασία « ΛΑΟΓΡΑΦΙΑ ΠΕΤΡΑΣ ΚΑΙ ΣΚΟΠΕΛΟΥ (ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΘΡΑΚΗΣ)» της Θρακικής Εστίας Σερρών
Περίεργες, όσο και ευχάριστες και θεαματικές είναι οι τελευταίες Χριστουγεννιάτικες γιορτές.
- Στις 6 Ιανουαρίου, γιορτή των Θεοφανίων, στρώνουν ένα αμάξι με ένα χράμι, βάζουν και δύο μαξιλάρια. Το τραβούν δύο - τρεις άντρες με τα χέρια και το φέρνουν μπροστά στην εκκλησία την ώρα που τελειώνει ο εσπερινός. Επάνω στο αμάξι βάζουν να καθίσει ο παπάς, ο μουχτάρης του χωριού, ο δάσκαλος και μερικοί από τους τσορμπατζήδες (πλούσιους). Έτσι τραβούν πάλι με τα χέρια το αμάξι και το πηγαίνουν στο ρέμα κοντά στο χωριό.
Εκεί λένε στον παπά «Παπά, βγάλ’ το καλυμμαύκι σου» Βγάζει ο παπάς το καλυμμαύκι και τον βρέχουν με νερό στο κεφάλι. Ο παπάς τότε τους δίνει ένα δώρο (μπαξίσ’). Βγάζουν ύστερα το καπέλο από το κεφάλι του καθενός από τους άλλους, τους βρέχουν με νερό, κι’ αυτοί δίνουν μπαξίσια. Μετά το βρέξιμο τραβούν το αμάξι με τα χέρια, το φέρνουν μπροστά στο καφενείο του χωριού κι’ εκεί οι προεστοί διατάζουν και «κερνούνα τα παιδιά»
- Το πρωί (πε τα πουρνού) της γιορτής του Αϊ Γιάννη, παρέες παρέες οι Σκουπελινοί γυρίζουν στο χωριό κρατώντας στα χέρια τους διάφορα δοχεία με νερό. Παίρνουν νερό από τα δοχεία με κλωνιά από δέντρα και βρέχουν ο ένας τον άλλον. Πολλές φορές γυρίζουν όλο το δοχείο με το νερό σ’ εκείνον που θέλουν να βρέξουν ή τον σπρώχνουν και πέφτει μέσα σε λίμνη (υπήρχαν πολλές τέτοιες στους δρόμους και την πλατεία των χωριών) για να βραχεί ολόκληρος.
Το κατάβρεγμα αρχίζει από τους νιόπαντρους και τους ξένους. Μαρτυρική θα είναι η θέση του ξένου που θα απορήσει από το παράξενο έθιμο των Σκουπελινών και θα θελήσει να το επικρίνει. Για να σταματήσει το βρέξιμο είναι υποχρεωμένος ο καθένας να τάξει πόσο κρασί κερνάει την παρέα. Συχνά είναι τα παραβγάλματα για το ποσό του κρασιού που κερνάει ο καθένας. Εκείνος που τάζει το λιγότερο θα βραχεί από την παρέα. Φυσικά σε όλα αυτά τα βρεξίματα δεν υπάρχει καμιά παρεξήγηση. Εκείνος που θα θελήσει να παρεξηγηθεί και να θυμώσει θα βγει πολύ ζημιωμένος. Λένε ότι «γίνεται έτσ’ τ’ αντέτ για το καλό τη χρόνου». Αυτό θυμίζει το βάφτισμα του Χριστού και ειδικά γι’ αυτούς που παντρεύτηκαν την προηγούμενη χρονιά, είναι καθαρμός για τη μέχρι τώρα ελεύθερη ζωή, και ευλογία για προκοπή και υγεία.
Τα βρεξούδια είναι γιορτή στενά συνδεδεμένη με την θρησκευτική τελετή του καθαγιασμού των υδάτων. Από τα τάματα που κάνουν ότι θα κεράσουν, για να μη βραχούν, μαζεύεται σημαντική ποσότητα κρασιού, που δεν μπορούν να το πιούνε όλο εκείνη την ημέρα. Ορίζουν μία άλλη μέρα και ένα φιλικό σπίτι, για να πιούνε το υπόλοιπο κρασί. Εκεί μαζεύονται μόνο παντρεμένοι με τις γυναίκες τους μαζί. Οι άγαμοι δεν μπορούν να συμμετέχουν σ’ αυτό το γλέντι. Σφάζουν κοτόπουλα, ζυμώνουν μηλίνες και στρώνουν καλά το γλέντι τους. ‘Αν τελειώσουν αυτά που είχαν κανονίσει για το γλέντι τους, γυρίζουν στα σπίτια του καθενός από την παρέα και φιλεύονται. Εκεί αν βρουν κανένα κοτόπουλο το μαδούν, το ψήνουν και το τρώνε.
Μετά την εγκατάσταση των Σκουπελινών στις καινούργιες πατρίδες το έθιμο αυτό πραγματοποιούνταν αυθόρμητα από παρέες νέων, όχι με τη μορφή που γίνονταν στο Σκόπελο, αλλά έβρεχαν μόνο τους νιόπαντρους γαμπρούς.
Εδώ και πολλά χρόνια, από τις αρχές της δεκαετίας του 1980, το έθιμο συνεχίζει να πραγματοποιείται στο Αιγίνιο με πρωτοβουλία του Μ.Λ.Σ. Αιγινίου -Η ΔΗΜΗΤΡΑ-. Είναι όμως προσαρμοσμένο στις σημερινές συνθήκες. Δεν χρησιμοποιούνται κάρα (βοϊδάμαξες) και ούτε βρέχουν τους παπάδες και τους άρχοντες. Με συνοδεία όμως μουσικής με γκάιντες και νταούλια, οι φίλοι και οι χορευτές του συλλόγου, ξεκινούν για τα σπίτια των νιόπαντρων ζευγαριών, εκεί τους περιμένουν με κεράσματα (πίτες, γλυκά, μεζέδες λουκάνικων και κρεάτων και μπόλικο κρασί). Βρέχουν τους νιόπαντρους γαμπρούς, τους εύχονται να είναι στεριωμένοι, ευτυχισμένοι και με πολλούς απογόνους. Δεν υπάρχουν στερεότυπες ευχές αλλά αυθόρμητες.
Παρόλο που έχασε την αρχική του μορφή είναι και πάλι μια έκφραση της λαϊκής μας παράδοσης που κρατάει την αξία της και την ομορφιά ενός δρώμενου, που δένει, με σεβασμό, το παλιό με το καινούργιο.
Πρέπει να σημειωθεί ότι το έθιμο αυτό πραγματοποιούνταν και σε άλλα μέρη της Ανατολικής Θράκης. Αν και ακολουθούνταν διαφορετικό εθιμοτυπικό ανάλογα με την περιοχή. Παραδείγματος χάριν στα παραθαλάσσια μέρη έβρεχαν τους νιόγαμπρους στη θάλασσα. Η ουσία ήταν ότι ο καθαγιασμός των υδάτων ήταν αιτία όχι μόνο κατευνασμού του σάλου των θαλασσών, του φωτισμού, της σύνεσης και φρόνησης των αρχόντων αλλά και προκοπής της καινούργιας ζωής που ξεκινούσαν τα νέα ζευγάρια.
- Το Έθιμο της Καμήλας (Καμήουα)
